شیر پروانه ای

شیر پروانه‌ای (Butterfly Valve) چیست؟

شیر پروانه‌ای یا باترفلای ولو یکی از پرکاربردترین شیرآلات صنعتی است که برای قطع، وصل و کنترل جریان سیالات در خطوط لوله استفاده می‌شود. این شیر به دلیل وزن کم، قیمت مناسب و عملکرد سریع در صنایع مختلف بسیار محبوب است.

در این نوع ولو، یک دیسک دایره‌ای داخل مسیر جریان قرار دارد که با چرخش ۹۰ درجه‌ای باز یا بسته می‌شود.

⸻

نحوه عملکرد شیر پروانه‌ای

Butterfly Valve

زمانی که دیسک:

* موازی جریان قرار بگیرد → شیر باز است.
* عمود بر جریان قرار بگیرد → شیر بسته است.

عملکرد این ولو بسیار سریع بوده و تنها با یک ربع چرخش (Quarter Turn) باز و بسته می‌شود.

⸻

اجزای اصلی شیر پروانه‌ای

1. بدنه (Body)

قسمت اصلی شیر که در مسیر لوله نصب می‌شود.

⸻

2. دیسک (Disc)

قطعه دایره‌ای که جریان را کنترل می‌کند.

⸻

3. استم یا شافت (Stem)

محور اتصال دیسک به عملگر.

⸻

4. سیت (Seat)

محل آب‌بندی شیر برای جلوگیری از نشتی.

جنس‌های رایج:

* EPDM
* PTFE
* NBR
* Metal Seat

⸻

5. عملگر (Actuator)

برای باز و بسته کردن ولو استفاده می‌شود.

انواع:

* دستی
* گیربکسی
* پنوماتیکی
* برقی

⸻

انواع شیر پروانه‌ای

Wafer Type

Wafer Butterfly Valve

بین دو فلنج قرار می‌گیرد.

مزایا:

* سبک
* اقتصادی
* نصب آسان

⸻

Lug Type

Lug Butterfly Valve

دارای سوراخ‌های رزوه‌دار برای اتصال مستقل به فلنج‌ها.

مزایا:

* استحکام بیشتر
* تعمیر آسان‌تر

⸻

Double Flange

Double Flange Butterfly Valve

برای خطوط فشار بالا و سایز بزرگ استفاده می‌شود.

⸻

دسته‌بندی از نظر طراحی دیسک

Concentric

مرکز دیسک و شافت یکی است.

مناسب:

* فشار پایین
* آب و سیالات معمولی

⸻

Double Offset

اصطکاک کمتر و عمر بالاتر.

⸻

Triple Offset

مناسب دما و فشار بسیار بالا.

کاربرد:

* نفت و گاز
* بخار
* پتروشیمی

⸻

مزایای شیر پروانه‌ای

* وزن کم
* قیمت مناسب
* نصب آسان
* عملکرد سریع
* مناسب سایزهای بزرگ
* نیاز کم به تعمیرات
* اشغال فضای کمتر

⸻

معایب شیر پروانه‌ای

* افت فشار بیشتر نسبت به بعضی ولوها
* دقت کمتر در کنترل جریان
* محدودیت در فشارهای خیلی بالا
* حساسیت به ذرات جامد در برخی مدل‌ها

⸻

کاربردهای شیر پروانه‌ای

صنایع آب و فاضلاب

کنترل جریان آب در خطوط انتقال.

صنایع نفت و گاز

کنترل خطوط انتقال سیالات.

سیستم‌های HVAC

کنترل آب سرد و گرم.

صنایع غذایی و دارویی

مدل‌های استیل ضدزنگ استفاده می‌شود.

نیروگاه‌ها

کنترل بخار و آب خنک‌کننده.

⸻

متریال رایج شیر پروانه‌ای

بدنه:

* چدن
* فولاد
* استنلس استیل
* آلومینیوم برنز

دیسک:

* استیل
* داکتیل
* برنز

⸻

تفاوت شیر پروانه‌ای و بال ولو

ویژگی    Butterfly Valve    Ball Valve
وزن    کمتر    بیشتر
قیمت    اقتصادی‌تر    گران‌تر
سرعت عملکرد    بالا    بالا
آب‌بندی    خوب    بسیار عالی
سایزهای بزرگ    مناسب‌تر    هزینه‌بر

⸻

عملگرهای شیر پروانه‌ای

دستی

با اهرم یا گیربکس کار می‌کند.

پنوماتیکی

با هوای فشرده کنترل می‌شود.

برقی

با موتور الکتریکی عمل می‌کند.

⸻

فشار و کلاس کاری

شیرهای پروانه‌ای معمولاً در کلاس‌های:

* PN10
* PN16
* ANSI 150
* ANSI 300

تولید می‌شوند.

⸻

برندهای معروف شیر پروانه‌ای

* KSB
* Flowserve
* Bray
* Emerson Keystone
* Samson

⸻

نکات مهم در انتخاب شیر پروانه‌ای

برای انتخاب مناسب باید این موارد بررسی شود:

* نوع سیال
* فشار کاری
* دمای سیال
* سایز لوله
* نوع اتصال
* جنس بدنه و سیت
* نوع عملگر

⸻

مشکلات رایج شیر پروانه‌ای

* نشتی سیت
* خوردگی دیسک
* گیر کردن شافت
* خرابی اکچویتور
* سایش آب‌بندی

⸻

عنوان سئو پیشنهادی

* شیر پروانه‌ای چیست؟ معرفی کامل Butterfly Valve و کاربردها
* آموزش شیر پروانه‌ای صنعتی از صفر تا صد
* بررسی انواع شیر پروانه‌ای و نحوه عملکرد آن
* Butterfly Valve چیست و چه کاربردی در صنعت دارد؟